دويم : گذشتن سى روز است از هلال شهر شعبان كه در اين صورت واجب مىشود روزه هر چند هلال شهر رمضان ديده نشود ، وهمچنين هلال شهر شوّال معلوم مىشود به گذشتن سى روز از هلال شهر رمضان . سيم : شهادت عدلين است هرگاه موافق باشند در شهادت در وصف هلال وشهادت بدهند به رؤيت وموقوف نيست قبول آن بر حكم حاكم شرع بلكه مقبول است شهادت ايشان هر چند حاكم شرع ردّ نمايد « 1 » شهادت ايشان را به جهت عدم معرفت به حال ايشان يا به سبب اشتباه در امر ايشان . پس هرگاه به اختلاف شهادت بدهند - مثل اينكه يكى بگويد : [ ماه ] منحرف بود وديگرى بگويد : مستقيم بود ، يا يكى بگويد : در طرف جنوب بود وديگرى بگويد : در طرف شمال بود ، يا يكى بگويد : ضعيف بود وديگرى بگويد : قوى بود - قبول نمىشود . به خلاف اينكه يكى بگويد : قبل از غروب ديدم وديگرى بگويد : بعد از آن ديدم ، كه منافى قبول كردن نيست . واگر يكى شهادت بدهد بر اوّل شعبان به اينكه شب شنبه رؤيت نمود وديگرى شهادت بدهد بر اوّل شهر رمضان به اينكه رؤيت نموده در شب دوشنبه ، دو قول است در آن ، اظهر قبول است . واگر شاهد بگويد : امروز را اوّل ماه مىدانم ، كفايت نمىكند مگر بداند وجه آن را كه آن وجهي است كه كفايت مىكند يا استفسار نمايد ومعلوم شود وجه آن ، كه آن وجهي است كه مىتوان اعتبار نمود . واگر دو نفر شهادت بدهند كه دو نفر شهادت دادند به رؤيت ، در قبول آن خلاف است واظهر عدم قبول است . وفرق نيست در قبول شهادت عدلين اينكه مانعى در هوا باشد يا نباشد واز خارج بلد باشند يا از داخل . چهارم : شياع است « 2 » به اينكه جمعى بگويند كه ماه را ديديم . وثبوت هلال به آن در صورت حصول علم بىاشكال است ، واما در صورت عدم حصول علم خلاف است ومحقّق مرحوم نفى خلاف در ميان علماء نموده‌اند در اعتبار رؤيت شايعه ، وعلّامه در تحرير نقل اجماع بر آن نموده هر چند در غير تحرير از ايشان بر مىآيد عدم وقوع اجماع .

--> ( 1 ) . درچه‌اى : بلى يكى از طرق ثبوت ، نفس حكم حاكم است حتى در حقّ حاكم ديگر به شرط آنكه در مبنى مختلف نباشند ، ومقلّد مىتواند در مبنى هم تقليد همان حاكم بكند . ( 2 ) . درچه‌اى : در هلال ، شياع بايد موجب اطمينان وسكون نفس بشود تا آنكه بتوان به آن عمل نمود .